Maden Terimleri Sözlüğü

Cevherin yüzeyden itibaren örtü tabakası kaldırılarak basamaklar halinde üretildiği madencilik yöntemi. Düşük tenörlü ve geniş yayılımlı yataklarda tercih edilir.

İnce cevher tanelerinin liç öncesi bağlayıcı ile topaklaştırılması; özellikle yığın liçinde geçirgenliği artırır.

Simgesi Au, atom numarası 79 olan, yüksek yoğunluklu ve korozyona dayanıklı kıymetli metal. Kimyasal olarak inert yapıdadır.

Bir cevher yatağında bulunan farklı metallerin (gümüş, bakır vb.) değerinin altın cinsinden ifade edilmesi.

Uluslararası piyasalarda ons (31,1035 gr) başına USD cinsinden belirlenen altın değeri. LBMA fiksi referans alınır.

Rafine edilmiş altının saflaştırılmış ve standart şekilde dökülmüş hali. Doré, maden sahasında üretilen yarı rafine külçeye denir.

Altın veya gümüşü cıvayla alaşım oluşturarak (amalgam) cevherden ayırma yöntemi. Çevresel risk nedeniyle modern operasyonlarda kullanımı terk edilmektedir.

Toprak örtüsünün altında bulunan, yeryüzüne göre sağlam ve sürekli kaya kütlesi.

Bir cevher numunesinin içerdiği değerli metal miktarının kimyasal/fiziksel yöntemlerle belirlenmesi.

MAPEG tarafından verilen, belirli bir sahada maden arama yapılmasına olanak tanıyan belge.

Maden aramasından önce yapılan; topoğrafya, jeoloji ve erişilebilirlik açısından sahanın incelenmesi.

Cevher zenginleştirme sonrası geriye kalan, ekonomik değeri olmayan ince taneli artık malzeme.

Zenginleştirme atıklarının güvenli şekilde depolandığı mühendislik yapısı. Su-atık dengesi ve stabilite kritik öneme sahiptir.

Madencilik ve zenginleştirme faaliyetleri sonucu oluşan, arıtılmadan çevreye verilemeyen su.

Cevherin normal atmosfer basıncı altında uygun reaktiflerle çözülerek değerli metalin geri kazanıldığı liç yöntemi.

Cevherin fiziksel özelliklerine göre (renk, yoğunluk, iletkenlik) tane tane ayrılması işlemi.

Simgesi Cu olan, kırmızımsı renkli, yüksek iletkenliğe sahip metal. Altın-bakır birlikteliği yaygın bir cevherleşme tipidir.

Cevher veya pasanın uzun mesafelere sürekli akışla taşınmasını sağlayan lastik bantlı taşıma sistemi.

Açık ocakta yatay düzlemde oluşturulan, kazı ve nakliye birimi olarak kullanılan kademeli yapı.

Açık ocak işletmelerinde patlayıcı yuvaları açmak için kullanılan büyük çaplı döner sondaj makinesi.

Mevcut ortakların ödeme yapmasına gerek kalmadan; iç kaynakların sermayeye dönüştürülmesi yoluyla yapılan sermaye artırımı.

Bakteri/arke gibi mikroorganizmaların yardımıyla cevherin çözülerek metal geri kazanımı.

Bir cevher yatağının üç boyutlu, blok bazlı, tenör ve yoğunluk değerlerini taşıyan sayısal modeli.

Yeraltı madenciliğinde cevherin kazılarak oluşturulduğu açık hacimler.

Keskin köşeli kaya parçalarından oluşan, genellikle tektonik veya hidrotermal kökenli kaya.

İçerdiği metal veya mineraller ekonomik olarak değerlendirilebilen doğal kayaç.

Cevherin öğütme, eleme gibi fiziksel işlemlerle zenginleştirmeye hazır hale getirilmesi.

Ekonomik önem taşıyan minerallerin yeryüzünde veya altında doğal olarak yoğunlaştığı bölge.

Metalurjik işlemler sonucunda oluşan, metal dışı kimyasalları içeren katı artık.

Çapı 2–64 mm arasında değişen yuvarlatılmış kaya parçacıkları.

Öğütme sonrası oluşan çok ince taneli, su içinde süspansiyon halindeki malzeme.

Bir madenden etkilenen yerleşim ve tarım alanlarını kapsayan doğrudan etki bölgesi.

Faaliyetin çevreye olası etkilerinin önceden analiz edildiği ve önlemlerin tanımlandığı yasal süreç.

Süspansiyon halindeki katı taneciklerin yerçekimi etkisiyle sıvıdan ayrılarak çökmesi.

Liç işleminde metalleri cevherden çözerek alan sıvı faz.

Çevresindeki kayaçtan farklı bileşimde, çatlak dolgusu olarak bulunan cevher kütlesi.

Cevhere ulaşmak için üzerindeki örtü tabakasının kaldırılması işlemi.

Bir birim cevher için kaldırılması gereken pasa miktarının oranı (pasa/cevher).

Sert kayaçları parçalamak için önce delik delme sonra patlatma yapılması yöntemi.

Yüzlerce metre derinliklere inerek jeolojik formasyonları tanımlamak için yapılan sondaj.

Yeraltı madenciliğinde kazılmış boşlukların atık veya çimento karışımıyla doldurulması.

Yüzeyde malzeme itme, temizleme ve yol bakım işlerinde kullanılan paletli iş makinesi.

Kavurma ve regenerasyon gibi yüksek sıcaklık işlemlerinde kullanılan eğimli silindirik fırın.

Hidrolik kolu ve kepçesi olan, kazı ve yükleme işlerinde kullanılan iş makinesi.

Tane boyutu dağılımını belirlemek için cevherin farklı göz açıklığındaki eleklerden geçirilmesi.

Karbon veya reçine üzerinde tutunan değerli metalin sıcak çözeltiyle tekrar çözülmesi işlemi.

Kaya çatlaklarının çimento veya polimer karışımı ile doldurularak mukavemetinin artırılması.

Bir sahada yapılan ön inceleme; jeoloji, topoğrafya, sosyoekonomik analiz vs.

Şirketin belirli dönemdeki operasyonel, finansal ve stratejik gelişmelerini içeren kamuyu aydınlatma dokümanı.

Yer kabuğunda kayaçların kırılarak birbirine göre yer değiştirdiği düzlem.

Silikatlı kayaçların temel bileşeni olan, alüminosilikat grubu mineral.

Yoğunluk, manyetik özellik veya boyut gibi fiziksel farklılıkları kullanan zenginleştirme yöntemleri.

İnce öğütülmüş cevherin, köpük yardımıyla hidrofob ve hidrofil minerallere ayrıldığı zenginleştirme yöntemi.

Benzer özellikteki kayaçların oluşturduğu, haritalanabilir büyüklükteki jeolojik birim.

Yeraltında yatay olarak açılan, taşıma ve ulaşım amacıyla kullanılan tünel.

Cevherle birlikte bulunan ancak ekonomik değer taşımayan mineraller topluluğu.

Yoğunluk farkından yararlanarak ağır mineralleri hafif olanlardan ayıran zenginleştirme yöntemi.

Yeraltında özellikle kömür ocaklarında biriken ve patlayıcı özellikte olan metan gazı.

Simgesi Ag olan, altınla birlikte polimetalik yataklarda sıkça bulunan değerli metal.

İnşaat ve madencilik kapsamında toprak, kaya ve malzemenin kazılarak alınması işi.

Üretim sürecinin başlangıç girdisi olarak kullanılan işlenmemiş doğal kaynak.

Yeraltı ocaklarında zararlı gazları ve tozu uzaklaştırmak için yönlendirilmiş hava hareketi.

Santrifüj kuvvet kullanarak katı-sıvı veya ince-iri tane ayrımı yapan konik cihaz.

Sıcak sulu çözeltilerin neden olduğu mineral oluşumu veya bu süreçle ilgili jeolojik olaylar.

Cevhere veya malzemeye belirli sıcaklık-zaman çevrimleri uygulanarak kimyasal/fiziksel özelliklerinin değiştirilmesi.

Bozulmuş çevre koşullarının iyileştirilerek doğal haline döndürülmesi faaliyetleri.

Bir maddenin yoğunluğunun suyun yoğunluğuna oranı; mineralleri ayırt etmede kullanılır.

Finansal ve operasyonel süreçlerin güvenilirliğini sağlayan prosedürler bütünü.

Süspansiyondaki katı tanelerin çökeltilerek su ile ayrılması; cevher hazırlamada yaygındır.

Bir şirkette çalışan istihdamı, gelişimi ve haklarının yönetildiği fonksiyon.

İş Sağlığı ve Güvenliği; çalışanların sağlığını koruyan ve iş kazalarını önleyen sistematik yaklaşım.

Cevherin fiilen üretilip ticari kullanıma sunulabilmesi için MAPEG tarafından verilen izin belgesi.

Metal içeren cevherin yüksek sıcaklıkta eritilerek saf metalin ayrılması işlemi.

Yer altının fiziksel özelliklerini (manyetik, elektrik, sismik) uzaktan ölçen bilim dalı.

Kayaç, mineral ve doğal suların kimyasal bileşimini inceleyen jeoloji dalı.

Yer kabuğunun yapısı, bileşimi ve jeolojik süreçlerini inceleyen bilim.

Kaya ve zeminlerin mekanik davranışını mühendislik uygulamaları için inceleyen disiplin.

Açık ocakta cevher ve pasa kamyonlarının hareket ettiği özel tasarlanmış yol.

Bir madenin üretim ömrü sonunda çevre ve sosyal açıdan güvenli biçimde kapatılması için hazırlanan rehber.

Cevher çözeltisinde liçten sonra aktif karbonla altın geri kazanımı. CIL'den farklı olarak liç ve adsorpsiyon ayrı tanklarda yapılır.

Liç çözeltisi ve aktif karbonun birlikte bulunduğu, altının eş zamanlı çözülüp karbona tutunduğu yöntem.

Sondaj çalışmalarından çıkarılan, silindirik kaya örneği.

Cevher veya pasa malzemesinin mekanik araçlarla yerinden alınması işlemi.

Çok ince taneli, su içerdiğinde plastik davranış gösteren mineral grubu.

Cevherin büyük parçalarının mekanik kuvvetlerle daha küçük parçalara indirgenmesi.

Zenginleştirme sonucunda içindeki değerli metal yüzdesi artırılmış ürün.

Madencilik faaliyetleri sonucu kimyasal veya ağır metal içerikli su.

Şirketin pay sahipleri, yönetim ve paydaşlar arasındaki ilişkilerini düzenleyen ilke ve uygulamalar.

Yeraltı madenciliğinde insan, malzeme veya cevher taşımak için açılan dikey/eğimli yapı.

Yeraltında madenci ve havalandırma için açılan yatay galeri.

Londra merkezli uluslararası kıymetli maden piyasası organizasyonu; referans fiyatları belirler.

Cevherdeki değerli metalin uygun kimyasal çözelti ile çözülerek alınması işlemi.

Kayaçların fiziksel ve mineralojik özelliklerine göre tanımlanması ve sınıflandırılması.

Değerli metallerin veya minerallerin yer altından ya da yüzeyinden üretildiği işletme.

Türkiye'de madencilik faaliyetlerini düzenleyen 3213 sayılı temel mevzuat.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü; madencilik ruhsatları ve denetiminden sorumlu resmi kurum.

Cevherden metal üretimi ve metallerin işlenmesiyle ilgilenen bilim ve mühendislik dalı.

Yüksek sıcaklık ve basınç etkisiyle yapısı ve mineralojisi değişmiş kaya.

Doğal olarak oluşan, belirli kimyasal bileşim ve kristal yapıya sahip katı cisim.

Çevreye olan etkiyi (sarsıntı, fırlama) en aza indirmek için özel olarak tasarlanmış patlatma tekniği.

Türkiye'de maden aramaları ve jeolojik araştırmalar yürüten kamu kuruluşu.

Cevher, pasa veya atığın üretim noktasından işleme veya depolama noktasına taşınması.

Bir maden projesinin gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değere indirgenmiş net toplamı.

Analiz, test veya sayısal modelleme için cevherden alınan temsili malzeme parçası.

Yer altında veya yer üstünde cevherin çıkarıldığı fiziksel işletme alanı.

Yeraltı ocaklarında temiz hava temini ve kirli havanın tahliyesi için tasarlanan sistem.

Cevherin hava/su etkisiyle oksijen içeren yeni fazlara dönüşmesi; genellikle altın zenginleştirmesini kolaylaştırır.

Kırmadan sonra cevheri daha ince tane boyutuna indirgeme işlemi; genellikle değirmen ile yapılır.

Düşük tenörlü malzemenin proses öncesi ayrıştırılarak besleme tenörünün yükseltilmesi.

Cevherin üzerinde bulunan, ekonomik değeri olmayan kayaç ve toprak tabakası.

Bir şirketin toplam varlıklarından borçlar düşüldüğünde kalan kısım.

Kırma ve öğütme ekipmanlarının birlikte çalıştığı, cevheri hedef tane boyuna getiren zincirleme sistem.

Ekonomik değeri olmayan kazılmış malzeme; açık ocakta pasa sahalarında depolanır.

Delik içinde patlayarak kayanın kırılmasını sağlayan kimyasal karışım (ör. ANFO, emülsiyon).

Yeraltı veya havuzlardaki suyun pompa vasıtasıyla tahliye edilmesi.

Ekonomik cevher bulmak amacıyla bir sahanın jeolojik, kimyasal ve jeofizik yöntemlerle incelenmesi.

Ekonomik geri kazanımı öngörülen, henüz rezerv sınıfına geçmemiş jeolojik varlık.

Madencilik sonucu bozulan arazinin bitkilendirme ve düzenleme ile iyileştirilmesi.

Belirli teknik, ekonomik ve yasal koşullar altında üretilebilir kaynak kısmı.

Maden ruhsat sahibinin işletme hakkını üçüncü bir şirkete devrettiği, üretime dayalı ödeme içeren sözleşme.

MAPEG'in belirli koşullarda verdiği, arama veya işletme hakkı tanıyan yasal belge.

Şirket sermayesinin iç kaynaklardan veya yeni ortaklardan sağlanan fonla artırılması.

Altın ve gümüşün cevherden çözülerek alınmasında kullanılan, denetim altında uygulanan kimyasal reaktif.

Yer altında jeolojik bilgi toplamak veya patlayıcı yerleştirmek için delik açma işlemi.

Şirketin faaliyet gösterdiği yörelerin sosyal gelişimine katkı sağlamaya yönelik projeleri.

Proses öncesi veya sonrası depolanan cevher veya konsantre yığını.

Kayaç katmanlarının sırası, yaşı ve birbirleriyle ilişkisini inceleyen jeoloji dalı.

Gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan bugünün ihtiyaçlarını karşılama yaklaşımı.

Yeraltı ocağına dikey veya eğik erişim sağlayan kuyu.

Açık ocaklarda basamak yüzlerinin yatayla yaptığı eğim.

Açık ocak şevlerinin kaymaya ve göçmeye karşı güvenli tasarlanması.

Bir şirketin sermaye yapısında pay sahibi olma durumu.

Yeraltı açıklıklarını kaya basıncına karşı ayakta tutan destek sistemleri (saplama, kafes, püskürtme beton vb.).

Cevher içindeki değerli metalin yüzdesi veya g/ton cinsinden miktarı.

Bir yatak veya stokta bulunan cevherin toplam kütlesi (ton).

Mekanik veya kimyasal çökelme sonucu oluşan katmanlı kayaç türü.

Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları; şirketlerin sürdürülebilirlik verilerini tek tip raporlamasını sağlar.

Hiç zenginleştirilmemiş, ocaktan çıktığı haliyle cevher.

Kendi adına hak ve borç sahibi olabilen, yasal olarak tanınan kurumsal yapı.

Cevher yatağının ekonomik olarak işletilebilir olduğunu gösteren ayrıntılı mühendislik çalışması.

Uydu veya hava görüntüleri kullanılarak yer yüzü özelliklerinin temassız incelenmesi.

Cevherin çıkarılıp zenginleştirilerek nihai ürüne dönüştürülme süreci.

Bir birim (ons/ton) değerli metal elde edilene kadar oluşan tüm giderler. AISC (all-in sustaining cost) referans değerdir.

Yeraltı galerilerinde cevher veya malzeme taşımak için kullanılan raylı küçük araç.

Yeraltı ocaklarında hava basıncı yaratarak havalandırma sağlayan cihaz.

Cevherin derinlerde olduğu veya örtü tabakasının kalın olduğu durumlarda açılan galeri, şaft gibi yapılarla yapılan üretim yöntemi.

Yenilenebilir kaynaklardan (güneş, rüzgar, hidro) üretilen, düşük karbon ayak izine sahip enerji.

Kırılmış cevherin su geçirmez bir zemin üzerine yığılarak çözelti sirkülasyonuyla metalin çözülmesi yöntemi.

Şirketin stratejik kararlarını alan ve üst yönetimi denetleyen en üst organ.

Kanunların uygulanma biçimini ayrıntılandıran, kurumlarca hazırlanan alt mevzuat.

Bir sahanın taşıma kapasitesi ve kayma davranışını belirlemek için yapılan mühendislik incelemesi.

Birim ağırlıkta yüksek miktarda değerli metal içeren cevher.

Cevherin içindeki değerli mineral miktarını fiziksel veya kimyasal yöntemlerle artırma süreci.

Bir raporun veya sözleşmenin sonradan yapılan resmi ek değişikliği.